پنج شنبه , ۲۲ آذر ۱۳۹۷

باز و به‌شدت بسته!

 

1224-2

ناشناخته‌ترين و مبهم‌ترين جنبه از اکوسيستم آندروئيد، فرآيند و نحوه دريافت مجوز استفاده از برنامه‌های کاربردی Google Play است که تا به‌اين لحظه نيز جزء يکی از محرمانه‌ترين سازوکارهای تجاری گوگل به‌شمار می‌رود.

با اين‌که آندروئيد يک نرم‌افزار اپن‌سورس است، اما شرکت‌هایی که مايل هستند روی محصولات خود از برنامه‌ها و سرويس‌های گوگل مانند پلی‌ استور، جی‌ميل، نقشه گوگل،  Google Play Services و… استفاده کنند، بايد مجوز يا لايسنس آن‌را از اين شرکت دريافت کنند. نام توافقنامه مذکور برای اعطای مجوز، Mobile Application Distribution Agreement است که آن ‌را به‌اختصار MADA نيز می‌نامند و شايد بتوان هزاران ماده و بند را در آن شناسایی کرد که از کنترل دقيق گوگل بر نحوه استفاده از برنامه‌ها و سرويس‌هايش حکايت می‌کند و محدوديت‌ها و الزامات متعددی را بر دوش طرف قرارداد می‌گذارد. پيش از اين، در سال 2010 بروز اختلافی حقوقی بين گوگل و شرکت Skyhook باعث شد تا بخشی از جزئيات MADA به بيرون درز پيدا کند اما اطلاعاتی که آن زمان نشت کرد مربوط به سال 2009، يعنی زمانی بود که آندروئيد هنوز در نسخه 1.1 خود به‌سر می‌برد.
اما پس از آن دعوی حقوقی ديگری بين گوگل و اوراکل که تا همين حالا هم ادامه دارد باعث شد تا اين‌بار درباره نسخه «جديد» توافقنامه اعطای مجوز Google App نيز اطلاعاتی به بيرون نشت کند. تاريخ اسناد فاش شده مربوط به ژانويه 2011 است (تنها يک ماه پيش از عرضه آندروئيد 3) و تا حدی نشان می‌دهد که طبق سازوکارهای امروزی، يک OEM بايد چه مراحلی را پشت سر بگذارد و چه محدوديت‌هایی را بپذيرد تا بتواند مجوز استفاده از برنامه‌های گوگل پلی را دريافت کند.
اين اسناد جزئيات مربوط به توافقنامه‌های سامسونگ و HTC با گوگل را که هم به امضای مديران دو شرکت و هم به امضای اندی رابين (بنيان‌گذار آندروئيد) رسيده‌است آشکار می‌کند. هرچند اين اسناد با عبارت «بسيار محرمانه – فقط وکلا ببينند» ( HIGHLY CONFIDENTIAL – ATTORNEY’S EYES ONLY ) برچسب خورده‌اند اما به تأييد دادگاه علنی رسيده‌اند و به‌تازگی در اختيار بنيامين ادلمن (از مشاوران شرکت‌های رقيب گوگل) قرار گرفته‌اند که توضيحات مربوطه را می‌توانيد در اين آدرس مشاهده کنيد:
benedelman.org/news/021314-1.html
اين توافقنامه در اصل فهرست اجمالی بايدها و نبايدهایی است که برای دريافت مجوز استفاده از برنامه‌های گوگل باید رعايت شوند. مفاد توافقنامه و بندهای آن فهرست قابل‌توجهی از برنامه‌های گوگل را شامل می‌شود که عبارتند از: ست‌‌آپ ويزارد،
گوگل فون‌تاپ سرچ، جی‌ميل، تقويم گوگل، گوگل تاک، يوتيوب، نقشه گوگل برای موبايل، گوگل استريت ويو، کانتکت سينک، آندروئيد مارکت کلاينت (البته نه محصولاتی که از آندروئيد مارکت دانلود می‌شوند)، گوگل وويس سرچ، و گوگل لوکيشن پرووايدر. لازم به ذکر است که «آندروئيد مارکت کلاينت» اينک به «گوگل پلی استور» تغيير نام داده ‌است و  Google Phone-top Search نيز به ويجت جست وجوی گوگل اشاره‌دارد. گوگل از عبارت فون‌تاپ برای اشاره به صفحه اصلی خانه يا Home Screen استفاده می‌کند.

بديهی است که حتی اين توافقنامه نيز از زمان امضا توسط دو طرف قرارداد تاکنون تغيير کرده ‌است اما می‌تواند بخشی از مواردی را که تا حالا همواره برای ديگران پنهان باقی مانده‌ بود آشکار کند. در اين اسناد قيد شده ‌است که گوگل می‌تواند بسياری از الزامات را هر زمان که خواست تغيير دهد. تعداد زيادی از برنامه‌ها و سرويس‌های کاربردی گوگل پس از سال 2011 منتشر شده‌اند که به‌نظر می‌رسد آن‌ها نيز تا حدی مشمول اين قوانين باشند از جمله، برنامه‌های محتوا-محور گوگل پلی (منظور از محتوا، فيلم، موسيقی، کتاب و… است)، گوگل‌پلاس، Google Play Services و کروم. مهم‌ترين جمله اين سند تصريح می‌کند که «دستگاه‌های (ساخته‌شده توسط مشتریِ طرف قرارداد گوگل) فقط در صورتی می‌توانند توزيع شوند که همه برنامه‌های گوگل… از پيش روی دستگاه نصب شده‌باشند.» ماجرای برنامه‌های گوگل، يا همه يا هيچ است. اگر شرکتی می‌خواهد روی وسيله موبايلی که ساخته ‌است از ‌ Google Maps يا Play Store استفاده‌ کند بايد برنامه‌هایی مثل گوگل‌پلاس و سرويس موقعيت‌ياب شبکه گوگل را هم بخواهد. برنامه‌های گوگل در دو لايه طبقه‌بندی شده‌اند، فهرست برنامه‌های لايه نخست را بالاتر در همين مقاله ذکر کرديم. لايه بعدی شامل برنامه‌های گزينشی است؛ مثل اورکات،  Google Goggles، فاينانس، Google Earth، اخبار و آب‌وهوا، Google Buzz و Google Voice. توافقنامه گوگل مانع و ناظری به بزرگی خود اين شرکت را بين آندروئيد و مشتريانش قرار می‌دهد و OEMها را از انجام هر کاری که باعث يا منجر به چندپاره شدن آندروئيد شود منع می‌کند و به‌ويژه توزيع يا تشويق شرکت‌های طرف سوم یا third-partyها  به توزيع «کيت توسعه نرم‌افزار مستخرج از آندروئيد» را قدغن می‌‌کند. گوگل بر کشورهایی که برنامه‌هايش در آن‌ها منتشر می‌شود و همچنين بر متدهای توزيع اين برنامه‌ها نظارت و کنترل کاملی دارد.

به‌اين ترتيب، گوگل کانال توزيع برنامه‌های خود را به Play Store منحصر می‌کند و آن‌ها را از کانال‌های توزيع رقيب از جمله آمازون و سامسونگ دور نگاه می‌دارد. گوگل همچنين تصريح کرده‌است که برنامه‌هایش بايد به‌صورت رايگان توزيع شوند، اين برنامه‌ها نبايد دست‌کاری شوند، نبايد مهندسی معکوس شوند و نبايد برای ساخت يک برنامه اشتقاقی مورد استفاده قرار بگيرند. آگهی‌های تبليغاتی نيز اجازه ندارند چه روی برنامه‌های گوگل، چه در داخل آن‌ها و چه در اطراف‌شان به‌نمايش درآيند. گوگل حالا نه فقط در‌باره اين‌که OEMها چه چيزهایی را می‌توانند روی دستگاه‌های‌ توليدی‌شان بارگزاری کنند، بلکه درباره محل بارگزاری آن‌ها نسبت به صفحه خانگی پيش‌فرض و لايه ويجت نيز الزاماتی را تعيين کرده‌ است. طبق اين الزامات، «آيکون  Google Phone-top Search و آندروئيد مارکت کلاينت بايد دست‌کم درست روی پنل مجاور هوم اسکرين (Home Screen) پيش‌فرض قرار بگيرند»، معنی‌اش اين است که ويجت جست‌وجو و آندروئيد مارکت بايد هميشه با يک سوايپ از صفحه اصلی قابل دسترسی باشند. گوگل همچنين اظهار می‌دارد که «همه برنامه‌های دیگر گوگل (نيز) نبايد بيش از يک سطح پايين‌تر از صفحه رويي گوشی قرار بگيرند.» چنين بندی در واقع استفاده از کشوی برنامه‌ها را مجاز می‌داند چون با اين شيوه می‌توان برنامه‌ها را درست يک سطح پايين‌تر از صفحه رویی يا تاپ گوشی جاسازی کرد. علاوه‌بر اين شرکت‌ها ملزم هستند گوگل را به‌عنوان موتور جست‌وجوی پيش‌فرض در «همه نقاط دسترسی برای جست‌وجو روی دستگاه‌» تنظيم کنند. شرکت‌های طرف قرارداد نه تنها بايد سرويس Google Network Location Provider را نيز روی دستگاه‌های‌شان داشته‌باشند بلکه بايد آن‌را به‌عنوان سرويس موقعيت‌ياب پيش‌فرض شبکه تنظيم کنند. به‌طور حتم، همين جمله باعث شده‌بود تا شرکت Skyhook که رقيب گوگل در عرصه خدمات موقعيت‌يابی شبکه است، به دادگاه ارائه دادخواست کند. شگفت آن‌که گوگل در توافقنامه اعطای مجوز خود OEMها را ملزم کرده‌است تا هر ماه گزارشی حاوی ميزان فروش محصولات آندروئيدی خود برايش ارسال کنند و حتی آدرس‌ ايميلی را که اين گزارش‌ها بايد به‌آن ارسال شوند، فهرست کرده ‌است. در واقع گوگل از اين‌که چه تعداد وسيله آندروئيدی در بازار وجود دارد، آگاه است. اين توافقنامه اعطای مجوز استفاده از برنامه‌های گوگل، پس از دو سال منقضی می‌شود (هرچند اين انقضا به محدوديت‌های اعمال‌شده از سوی گوگل آسيبی نمی‌زند.)
حال اگر شرکت‌های OEM مايل بودند همچنان به فروش ابزارهای تأييد شده توسط گوگل ادامه دهند بايد توافقنامه اعطای مجوز را دوباره با گوگل به مذاکره بگذارند. طبق اين قرارداد، اگر شرکت مشتری در سازوکار داخلی خود تغييری پديد آورد (مثلاً فرض کنيد لنوو شرکت موتورولا را بخرد) هر دو طرف آزاد هستند که اين قرارداد را ظرف سی روز لغو کنند. اين اسناد برای درک بهتر اکوسيستم آندروئيد و ارائه چشم‌اندازی هرچند محدود درباره عمق کنترل گوگل بر سيستم‌عامل «باز» خود بسيار به‌ما کمک می‌کند. باتوجه به‌اين‌که توافقنامه يادشده مملو از جمله‌های محرمانه است، فاش شدن آن برای عموم شوک خبری بزرگی است. اين گزارش را با عجيب‌ترين جمله موجود در توافقنامه 13 صفحه‌ای گوگل به‌پايان می‌بريم: «ابزارهای باز. طرف‌های قرارداد با در دسترس قرار دادن همه محصولات آندروئيدی و واسط‌های برنامه‌نويسی برنامه‌های کاربردی آندروئيد به‌صورت باز روی دستگاه‌ها، برای اين تجهيزات محيط بازی را فراهم می‌آورند و هيچ کاری نمی‌کنند که به محدوديت يا انحصار سکوی آندروئيد بيانجامد.»

منبع : ماهنامه شبکه

Print Friendly, PDF & Email

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*